Το παιδί μου είναι 2 ετών και δεν μιλάει ακόμα - Να ανησυχώ;

* Γράφει η Χριστίνα-Αλίκη Δεληβοριά-Δημαρέλου (λογοθεραπεύτρια, παιδαγωγός ειδικής αγωγής, συστημική ψυχοθεραπεύτρια, ιδρύτρια & επιστημονικά υπεύθυνη στο Κέντρο Ειδικών Θεραπειών & Συμβουλευτικής).

«Το παιδί μου είναι 2 ετών και δεν μιλάει ακόμα. Να ανησυχώ;»

Πρόκειται για ένα ερώτημα που απασχολεί πολλούς γονείς. Η ανάπτυξη του λόγου διαφέρει από παιδί σε παιδί, υπάρχουν όμως σημάδια που μας βοηθούν να καταλάβουμε πότε πρέπει να ζητήσουμε τη γνώμη ενός ειδικού.

Κάθε παιδί έχει τον δικό του χρόνο. Ισχύει;

Βεβαίως. Υπάρχουν, όμως, διεθνώς αναγνωρισμένα αναπτυξιακά ορόσημα που δείχνουν τι αναμένουμε περίπου σε κάθε ηλικιακή περίοδο, χωρίς να αποτελούν από μόνα τους διάγνωση.

Στην αξιολόγηση δεν “μετράμε απλώς λέξεις”. Λαμβάνουμε αναλυτικό ιστορικό και εξετάζουμε την κατανόηση και την έκφραση του λόγου, την επικοινωνιακή πρόθεση, τις χειρονομίες, την κοινή προσοχή, τη μίμηση, το παιχνίδι, τον στοματοπροσωπικό μηχανισμό και γενικότερα τις προγλωσσικές δεξιότητες και τον τρόπο με τον οποίο το παιδί επικοινωνεί και εξελίσσεται.

Τι περιμένουμε στα 2 έτη;

Μέχρι την ηλικία των 2 ετών, η επικοινωνιακή ανάπτυξη του παιδιού έχει ήδη εξελιχθεί σε πολλά επίπεδα. Δεν μας ενδιαφέρει μόνο πόσες λέξεις χρησιμοποιεί, αλλά και αν αναζητά την αλληλεπίδραση, χρησιμοποιεί χειρονομίες, δείχνει για να ζητήσει ή να μοιραστεί κάτι που του κίνησε το ενδιαφέρον, μιμείται κινήσεις και ήχους, κατανοεί τον καθημερινό λόγο και συμμετέχει σε λειτουργικό και πρώιμο συμβολικό παιχνίδι.

Σύμφωνα με τα επικοινωνιακά ορόσημα της American Speech-Language-Hearing Association (ASHA) για τους 19–24 μήνες, αναμένουμε το παιδί να χρησιμοποιεί και να κατανοεί τουλάχιστον 50 διαφορετικές λέξεις και να αρχίζει να συνδυάζει δύο ή περισσότερες, όπως «κι άλλο νερό» ή «πάμε έξω». Αναμένεται επίσης να ακολουθεί οδηγίες δύο βημάτων, όπως «πάρε το κουτάλι και βάλε το στο τραπέζι».

Μπορεί ακόμη να αρχίζει να χρησιμοποιεί λέξεις όπως «εγώ», «εσύ» και «δικό μου», να ζητά λεκτικά βοήθεια και να εκφράζει κτήση. Η ομιλία σε αυτή την ηλικία δεν χρειάζεται να είναι απολύτως καθαρή και αρκετές λέξεις μπορεί να απλοποιούνται.

Οι 50 λέξεις είναι "κανόνας" ;

Όχι. Δεν βγάζουμε συμπεράσματα από έναν αριθμό. Ωστόσο, εκφραστικό λεξιλόγιο μικρότερο των 50 λέξεων και απουσία συνδυασμών δύο λέξεων στους 24 μήνες αποτελούν ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο σύνολο κριτηρίων για την αναγνώριση καθυστέρησης της γλωσσικής ανάπτυξης (Late Language Emergence).

Σημασία έχει η συνολική εικόνα, καθώς ένα παιδί που κατανοεί καλά, επικοινωνεί με χειρονομίες και προσθέτει, έστω και με αργό ρυθμό, νέες λέξεις παρουσιάζει διαφορετικό αναπτυξιακό προφίλ από ένα παιδί που δυσκολεύεται παράλληλα στην κατανόηση, στην κοινή προσοχή ή γενικότερα στην επικοινωνία.

Πότε πρέπει να ζητήσουμε τη γνώμη ειδικού;

Η απόκλιση από ένα μεμονωμένο αναπτυξιακό ορόσημο δεν σημαίνει από μόνη της ότι υπάρχει διαταραχή, αποτελεί, όμως, έναν λόγο για προσεκτικότερη παρακολούθηση ή αξιολόγηση.

Μας προβληματίζει όταν, στα 2 έτη, το παιδί χρησιμοποιεί λίγες λέξεις και δεν αρχίζει να τις συνδυάζει, δυσκολεύεται να κατανοήσει τον καθημερινό λόγο ή απλές οδηγίες, χρησιμοποιεί ελάχιστες χειρονομίες, δεν δείχνει για να ζητήσει ή να μοιραστεί το ενδιαφέρον του και γενικότερα αναζητά ελάχιστους τρόπους να επικοινωνήσει. Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι καλό να ζητήσουμε λογοθεραπευτική αξιολόγηση, αντί να περιμένουμε να «μιλήσει μόνο του». Επίσης, οποιαδήποτε απώλεια λέξεων, επικοινωνιακών ή άλλων δεξιοτήτων που είχαν ήδη κατακτηθεί, χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση χωρίς αναμονή.

Η αξιολόγηση δεν σημαίνει απαραίτητα έναρξη λογοθεραπείας. Ανάλογα με τα ευρήματά της μπορεί να προταθεί παρέμβαση, παρακολούθηση ή καθοδήγηση της οικογένειας.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;

Να μιλούν και να παίζουν μαζί με το παιδί, να διαβάζουν βιβλία, να ακολουθούν τα ενδιαφέροντά του και να εμπλουτίζουν όσα προσπαθεί να πει. Εξίσου σημαντικό είναι να κάνουν παύσεις και να αφήνουν στο παιδί τον χρόνο και τον χώρο να απαντήσει, να εκφραστεί ή να πάρει εκείνο την πρωτοβουλία, χωρίς να προλαβαίνουν συνεχώς τις ανάγκες του.

Τι κρατάμε;

Στόχος δεν είναι να συγκρίνουμε τα παιδιά ούτε να βάζουμε «ταμπέλες», αλλά να αναγνωρίζουμε έγκαιρα πότε ένα παιδί μπορεί να χρειάζεται υποστήριξη, ώστε να ανθίσει.

Επικοινωνήστε με το Κέντρο Ειδικών Θεραπειών & Συμβουλευτικής
της Χριστίνας - Αλίκης Δεληβοριά Δημαρέλου (κλικ εδώ)

Instagram & TikTok: @delivoria.therapy